MAIATZAK 8

Gaurko saioan aurkezpenekin bukatu dugu. Ikaskideek beraien programazioak aurkeztu dituzte.

1. Arazo egoera: uraren erabilera desegokia. Azken xedea: uraren zikloaren marrazkia egitea
2. Arazo egoera: Ikusmen urrutasuna duen har bat dago gelan. Azken xedea: begiak itxita bide bat jarraitzea ikusmen urritasuna duen pertsonen lekuan jarriz.
3. Arazo egoera: Modu desberdin batean komunikatzen den haur bat etorri da  gelara. Azken xedea: Etorri berria den haurra ondo sentitzea beste guztiekin batera.

Funtsezkoa iruditu zait hirugarren taldeak arazo egoera aurkezteko eta bere ikasleei planteatzeko erabili duen modua, modu positiboan azaldu baitute arazo egoera.

HEZKUNTZREN LEGERIA HISTORIAN ZEHAR.

Gaurko saioa teorikoa izan da eta Hezkuntza legeriaren inguruko errepasoa egin du irakasleak. Jaso dituda ideia nagusiak jaso ditut hemen.

HEZKUNTZAREN LEGERIA.

1. Sarrera:

Legeria prozesu konplesua da eta honako funtzio orokor hau betetzen du:

• Planifikaturikoa aplikatzea.
• Ikastetxeetan eta geletan ematen diren praktikak kontrolatzea
• Hezkuntza administrazioak bideratzen du.

3 kontzeptu nagusi bereiz daitezke:

1. Eskola adminidtrazioa: Izaera praktikoa du eta baliabide ekonomikoak + zuzenbideak hartzen ditu bere gain.
2. Eskola legeria:  Hezkuntza lege multzoa (eskolak berak dituen barne legeak).

• Eskola antolakuntza: Izaera pedagogiko-teknikoa du. Adb. helburua ogia egitea bada, osagaiak zehaztuta azaldu beharko dute.

Legeriaren aplikagarritasuna ez da gauza erraza izaten, askotan egitura osoa aldatzea eskatzen baitu, denbora asko behar da, besteak beste. Askotan legea aplikatzen hasten direnerako  lege berria aplikatu beharra gertatzen da. Guztiz kontraesankorra da.

Bestalde, lege berriak martxan jartzea oso geldoa gertatu daiteke, benetan praktikan jarri arte.

Gure testuinguruan, botere (4 urtetik behin normalean), Hekuntza legediaren aldaketa dakar. Koherentzi falta nagusi da gurean, etengabeko aldaketa hauek sahiesteko, politikaren erdian Hezkuntza Sistemak egon behar luke.


2. Historia apur bat:

Hasieran ez zegoen Heskuntza Sistemarik. Elizak zuen botere guztia eta Hezkuntza, gutxi batzuren esku zegoen.

Hezkuntza sistema Europan XIX. mendean Frantziako iraultzarekin batera ezarri zen lehen aldiz. Espainian, 1812ko Konstituzioarekin batera.

Frantziako Iraultzak erede berria ezartzea suposatu zuen. Elizak dagoeneko ez du botere guztia izango, Estatuak ere zeresana izango du. Ezaugarri hauek zituen:

• Publikoa guztiei zuzendua.
•  Gizakien beharretara egokitua.
• Estatuak zuzendutako hezkuntza.
• Bi eduki mota: minimoak, maximoak, LH (dohakoa+ guztiei zuzendua), BH (klase ertaina+ klase altuari zuzendua.

Bigarren Hezkuntza guztiei zuzendutaq ez izatea publikotasun ezaugarriarekin kontrajartzen dela aipatu beharra dago.

Moyano legea (1857).

Moyano legea izan zen Hezkuntza Sistema lehen aldiz arautu zuen legea. Hauek dira ezaugarri nagusiak:

•   Neskek eta mutilek hezkuntza eskubidea.
• Hezkuntza eredu desberdinak.
• Ikastetxe publiko eta pribatuak.
• Irakasle-eskolak sortu ziren.
• LH: Dohakoa eta derrigorrezkoa.
• Hezkuntza planen bateratasuna.

Emakumeek Hezkuntza eskubidea zuten baina zein modutan? Emakumeentzat eginiko testu-liburuetan nola plantxatu, nolakoa izan behar duen... !!
Bestalde, irakasleak gizonezkoak izango dira.


1º Errepublika (1873) 

•  Hezkuntza askatasuna.
• 1868ko dekretuak honela zioen: 

                 - Ikastetxe publikoen zein pribetuen arteko oreka egon behar zuen.
                 - Ikasketen iraupen desberdina.
                 - Gaitasunen araberako Hezkuntza ( norbera den bezelakoa kontutan hartzea hezkuntzan)
                 - Katedra askatasuna (ola irakatsi, metodologia askatasuna).

 Aipatzekoa da, hala ere, dekretuak adierazten duena eta praktikan egiten dena beste gauza dela: APLIKAGARRITASUN ERREALA.


Zaharberritze (transizio) garaia.

1876an KONSTITUZIO BERRIA:

• Sufragio unibertsala.
• Erlijio desberdinen tolerantzia ( Badaudela aitortu!).

XX. mende amaieran alsaketak ematen hasten dira, baina ez dago hezkuntza eredu koherenterik (Hezkuntza Sistema politizatua dago, ondorioz adoktrinamendua ematen da).


Primo de Rivera.

1923ko Estatu golpeak:

• Bertan behera utzi zuen zaharberritze garaian lortutako eskubide guztiak.
• Hala ere, aldaketak ematen dira Unibertsitate zein Batxilergoan.

2ª Errepublika

Etapa berri bat hasi zen Hezkuntzan.
Errepublikaren Konstituzioa onartu zen.
Garai hontan eman ziren aldaketak:

• LH: bakarra, dohakoa eta derrigorrezkoa.
• Katedra askatasuna.
• koheziketa.
• Hezkuntzaren laikotasuna.
• Bilinguismoa indarrean.
• Erlijioa ez da jada derrigorrezkoa ( hain derrigorrezkoa).

1933an bigarren hauteskundeetan eskuindarrek irabazi ondoren aurre lege ezabaketa eta eraldaketa inposatu.

• Ez dago koheziketarik.
• 1936ko hauteskundeetan frente popularra nagusitu zen.
• Aldaketa ugari egiteko asmoa baina ezin.
• Militarren altxamendua (gerra zibila).
• Errepublikaren amaiera.

Testuinguruak garrantzia handia dauka. Koherentzia behar du Hezkuntza Sistemak , politikaren erdigunean hezkuntza Sistemak egon behar luke.


Franco garaia.

1936an gerra zibilean Franco indarrean zegoen.
Hezkuntza sistemaren geldiunea eman zen.
Hezkuntzaren erabilgarritasuna:

• Adoktrinatzeko.
• Dogma erlijiosoa.
• Elizaren esku.
• Ordurarteko aurrerapenak deusestu ziren.
• Eskolaratze bereizketa.
• Elitismoa eta diskriminazioa indarean.

*Berriz ere emakume/gizon bereizketa emango da.
*Pentsamendu kritikoa  alde batetara utzi! (oinarrizko beharrak asetuta ez daudenean  ez da hezkuntzan pentsatzen).


1970ko Legea.

•  6-14 urte bitartean derrigorrezkoa.
• Mistoa.
• Dohakoa.
• Europarekiko homologazioa.
• Berrikuntza pedagogikoak.
• Estatua sustatzaile ta eragile.

LODE (1985).

•  Dohakoa.
• Hezkuntza bateratasuna.
• Derrigorrezkoa.
• Hezkuntza "askatasuna" (zure modura egiteko aukera izatea).
• Errespetuzko prestakuntza.
• Tolerantzia nagusi.

LOGSE (1990)

• Ez dago sexu desberdintasunik.
• Curriculumean eduki amankomunak.
• Askatasuna eta berdintasuna.
• Hezkuntza 16 urterarte.
• Dohakoa (0-16 urte).
• Derrigorrezkoa.
• Konstruktibismoa oinarri.
• Hezkuntza erlijiosoa (ez hainbeste lehen bezala baina garrantzia ematen zaio).

 * LOGSE iza da orainarte gure hezkuntzan eragin handiena izan duena orainarte!
 * Testuingurua ez da kontutan hartzen, politika bakoitzetik zati bat hartuta kolage moduko bat egiten da oraindik ere.


LOPEG (1995)

•  Hezkuntza zentruen hobekuntzaren proposamena.
• Hezkuntza guztientzat izan behar du.
• Ikastetxeen autonomia eta hezkuntza komunitatearen prate-hartzea bermatu. (beraz, testuingurua kontutan hartzen hastn dira).
• Ikastetxearen konpo eta barne ebaluazioaren garrantzia LOGSEn oinarrituz.

LOCE (2002)

• Aurreko legeen hobekuntzarako aukera.
• Helburu nagusia: Pertsona guztientzako kalitatezko hezkuntza bideratzea.
• Ez zen aplikatu... LOE aplikatu baitzen.

LOE (2006)

• Kalitatezko hezkuntza.
• Emaitzen hobekuntzan kezkaturik.
• Aukera berdintasuna ikasle guztientzat.
• Oinarrizko konpetentziak eta gaitasunak ezartzen dira.
• Hiru ardatzetan oinarriturik:

1. Pertsona guztiei kalitatezko hezkuntza eskaini.
2. Kooperazioa eta esfortzua sustatu.
3. Europar batasunak ezarritako hezkuntza helburuen konpromezua kontutan izanik.

* Heziberri LOEn oinarritzen da .


LOMCE (2013)

• Ez da aldaketarik ematen Haur Hezkuntzan.
• LOEk ezarritakoa mantetzen da.
• Bi ziklotan banaturik: 

1. 0-3 urte.
2. 3-6 urte.

 Gaur egun  Euskadi mailan:  HEZIBERRI 2020

• Oinarrizko hezkuntzak hezkuntza eskubidea bermatu behar du pertsona guztientzat.
• Inklusioa.
• Aniztasunaren trataera.
• Hezkuntza komunitatea.
• Pertsonen garapen integrala: fisiko, psikiko eta emozionala (haur hezkuntzako curriculumean zeazten da).
• Konpetentzietan oinarritua.
• Bizitzarako prestatzea.

APIRILAK 24

ARAZO EGOERA BATETIK ABIATUTAKO PROGRAMAZIOAK AURKEZTEKO GARAIAN  KONTUTAN HARTZEKO HAINBAT IDEIA:

• Denbora kontrolatu behar da.
• Jarduera oso bat azaldu, azaltzekotan. Honela ikaskuntza esanguratsua azaltzeko, helburuak azaltzeko, ebaluatzeko modua...
• Haurren iritziak jaso malgutasunez, onartu egin behar dira, ikasketa prozesuan daude.
• Aukezpenak pistak eman beha ditu garatutako programazioarenak.
• Neurtu behar da jarduerak aukeratzeko garaian, aurkezpena egiteko egokia ote den.
• Zirriborroa entregatzea garrantzitsua da.
• Helburu didaktikoak nondik sortzean dira: curriculumetik ze zati erabiliko dugun gure programazioa. Azpikonpetentziak adierazi: matematikekin zer azpikonpetentzia landuko ditugu.
• Aurkezpenean ikaskide guztiengana iritsi.
• Burutzen ditugun ekintzak aurkezpenean ez dute ikaskideen arreta desbideratu behar.
• Emakumeak ikusgarri egin lanbideetan.
• Aurkezpenean arazo egoera azaldu eta azken xedea.

DIDAKTIKAKO AZKEN FROGARI DAGOKIONEZ:

Orokorrean kontutan hartu beharrekoak:

• Hausnarketa.
• Pentsamendu kritikoa.
• Haurren interesa.
• Hezkidetza, aniztasuna.
• pedagogoak: metodologiak: motibazioa, ikaskuntza esanguratsua, 
• Aurkezpenatan landutako guztia.
• GAIAK: didaktika zer da: ikas irakas prozesua da. 

Bi puntu bereizi daitezke:

1. DIDAKTIKA

• Curriculuma: erreala eta  izkutua: Esaten dugunaz gain, egoten duguna ere transsmititzen dugu. Hemen datza curriculum izkutuaren garrantzia.

• Curriculuma ulertzeko moduak:

               - Edukiak
               - Planifikazioa: metodologia, denboralizazioa.
               - Interaktiboa

Guzti hau azaltzeko orduan,  adituak aipatzea garrantzitsua da. ¿A que llamamos curriculum? dokumentua berriro irakurtzea komeni da.

2. IRIZPIDE METODOLOGIKOAK: PEDAGOGO DESBERDINAK, HEZKIDETZA, PARTAIDETZA

• EZAUGARRI NAGUSIAK

• BERDINTASUNAK ETA DESBERDINATASUNAK

• LOTURAK EGITEA.

APIRILAK 18

Gaur PROGRAMAZIOEN inguruko aurkezpenekin hasi gara.

 Aurkezpenetarako ondorengo gauzak kontutan hartzea komeni da:

• Partaidetza.

• Ikasleen interesa.

• Emozioak zeharka landtzea.

• Hizkuntza zaintzea.

• Aprendizai esanguratsua.

• ....

GLOBALIZAZIOA ETA IKASKUNTZA ESANGURATSUA

Gaur aurkezpenekin bukatuko dugu hauek  izango dira landuko ditugun gaiak: GLOBALIZAZIOA ETA IKASKUNTZA ESANGURATSUA.

GLOBALIZAZIOA

Pestalozzi oinarri hartuta  Decrolyk  globalizazioa aplikatu zuen bere planteamendu pedagokgikoan, bere metodoaren oinarrizko printzipioak hauek dira:

• Bizitzarako eta bizitzaren bidezko hezkuntza. Eskolak haurrari oinarrizko beharrak asetzen ikasten lagundu behar dio: elikadura, arriskuei aurre egin eta lana.
• Haurraren nortasunareiko errespetua.
• Askatasuna, haurrak bere joerak modu naturalean azal ditzan.

• Eskola giroak haurra motibatzeko antolatu, ekintza bereziak sortu behar ditu haurraren jakinmina pizteko.
• Haurrak jolasa eta esperimentazioaren bitartez ikasiko du. 
• Inguru naturalean oinarritzen da.

Globalizazioa haurrak errealitatea modu globalean uletzen eta ezagutzen du . Metodo hau haurraren interesetatik abiatzea eskatzen du, honetarako fase desberdinak ematen direlarik: BEHAKETA, ASOZIAZIOA eta ADIERAZPENA.




IKASKUNTZA ESANGURATSUA

David Ausubel-en ikaskuntzan teorian oinarrituta.
Konstruktibismoan eragina du.
3 baldintza beharrezkoak: ikasleak, material esanguratzua, ikasleen jarrera.
Ikaskuntza esanguratsua eman dadin haurrak ezagutzen duen hortatik  abiatzea da garrantzitsua eta ikasleen interesa piztu, klima harmonikoa, iritzia emateko baimena... ematea eznibestekoak dira.


GLOBALIZAZIOAK ETA IKASKUNTZA ESANGURATSUAK AURREKO AURKEZPENEKIN DUTEN LOTURA AZTERTU DUGU:

• Eskola libreekin lotura zuzena dute.

• Freirek gizartean eragina, gizartearen  ERALDAKETA gehitu zuen.

• MONTESSORIren pedgogia askatasunean oinarritu zen ikasleek manipulatu, haurren beharrak izaten dira kontutan, ez da haurrak dakien hortatik abiatzen. Globalizazioan oinarritzen da. 

• Freinet, ikasleen intereretatik ikaslea behatzailea, proiektuka lan egitea aiptzen zuen,beraz gñobalizazioarekin zerikusi haundia du.
• Hizkuntzaren erabilerari dagokionez, aukeratzen ditugun hitzak garrantzia handia dute ikaskunta esamguratsua emateko.
•  Parte-hartzea ezinbestekoa da ikaskuntza esanguratsua emateko, loturak egitea ezagutza berriak lortzeko.

DIDAKTIKA ZER DA?

Ikas irakaskuntza prozesuez arduratzen den zientzia da. Helburu nagusiak pertsonen formakuntza eta garapen soziladira. Iraka-ikaskuntza prozesuak, irakaslea, ikaslea eta curriculuma ditu objektu nagusiak.

PARTAIDETA / HEZKIDETZA ETA GATAZKAK

Gaur  bi taldek egin dituzte aurkezpenak PARTAIDETZA eta  HEZKIDETZA ETA GATAZKAK gaiak jorratu dituzte.

PARTAIDETZA:

Partzidetza jarduera pertsonal bat da eta era berean taldeko prozesu bat, hezitzailea eta berdintasunean oinarrituta, sortzailea eta eraldatzailea da, edo hala izan nahi du. Egiturazko desberdintasunak eta gatazka sozialak eta politikoak zokoratzeko tresna izan daiteke partaidetza. Honetaz gain, garatu daitekeen ahalmen bat, ingurunearekin harremantzako modua eta konpromezua eskatzen du. Eraldatzailea, hezitzailea, sortzailea izateaz gain, berdintasuna sustatzen du.

Partaidetzak baldintza batzuk eskatzen ditu: Parte hartzen jakitea(entzutea, adertibitatea...), parte hartu ahal izatea eta parte hartu nahi izatea. Hiru baldintza hauetan oinarrizkoa da genero- analisiak dakarzkigun aldagaiak kontutan hartzea, parte-hartze hori benetakoa eta berdintasunean izan dadin:

• Parte-hartzaile bakoitzaren autoritatearen pertsonalaren ezagutza. 
• komunikazio estilo desberdinak.
• Errespetuan oinarritutako protagonismo eraikitzailea.
• Norberaren eta bestearen emozioen ezagutza.
• Neska-mutilen artean parekatutako lidergoa.

 Nola landu eskolan?

•  Denentzako eskola guneak sortu.
•  Antolamendu horizontala.
• Guztien ahotsak beharrezkoak dira.
• Guztien protagonismoa onartu.
• Hezkuntza komunitate osoaren etengabeko formakuntza.

Partaidetza parekidea utopia?

Aurrerapenek ez digute hutsuneak ikusten uzten, heziberrin kontenplatuta dagoen arren. Ikasleak partaidetza aktiboan hezitzea  beharrezkoa da, genero estereotipoak apurtuz.



HEZKIDETZA ETA GATAZKAK

Gizartean bezala eskolan ere  ikuspegi androzentrista da nagusi eta hori hainbat alderditan islatzen da, baita edukietan ere. Eskolak neskeei ez diizkie emakumeen erreferentzia eskaintzen, eta erreferente horiek klabeak dira identitata eraikitzeko.


Erroka nagusiak: Hezkuntza ereduak aztertu, ikasle guztien hezkuntza eskubidea onartu, eskola komunitate osoak parte hartzea besteak beste. Guzti honetan irakaslearen papera oso garrantzitsua da. Irakasleak genero kontzientzia izatea,  bere identitatea osatu genero estereotipotik kanpo...

Diskriminazioa ekiditeko: Parekidetasuna, elkartasuna, askatasuna, desikasi (sinismen ohiturak...)...Ezinbestekoak dira.

Hezkidetzak lan egiteko modua aldatzea dakar berarekin. Eskolak gizarte eraldatzeko eragilea izan behar du, erresistentzia gogorra izan  daiteken arren posible da eta bide horretan  orainate egindakoa oinarri bezela hartu behar da.

Kontuta hartu beharrekoak:

• Haurrekiko ditugun espektatibak  garrantzia dute, eragiten dute
• Medioek estereotipoak sortzen dituzte eta mikro indarkeria ere bai.
• Ikastetxe osoaren formazioa beharrezkoa da
• Materialak berrikusi, emakumeak protagonismoa hartzea esparru guztieta eta  gizonak esparru pribatuan azaltzea garrantzitsua da.
• Haurrari hezkidetza zer den azaldu.
• Gatazka bizitzaren parte direla onartzea.

Gatazken trataera eta hezkidetza eskolan: 

Eskolan gatazken trataera lantzea garrantzitsua da; honetareko, empatia, emozioak, komunikatzeko trebetasuna... landu beharko lirateke. Lankidetza izan daiteke tresna erabilgarria.

Askotan, ikasleak sailakatuak izaten dira gatazkatsuak edo ez izatearen arabera eta hau ekiditea oinarrizkoa da. Honetaz gain, arau gutxiago erabili eta gaia lantzea,  gatazken  alde onak onartzea ( ez dira sahiestu behar bizitzaren parte direlako, asko ikasi daiteke), Feminismoaren ekarpenak bidelagun hartuz, ez jakintasunari aurre egitea... oinarrizkoa da.

P. FREIRE / EMAKUMEAK HISTORIAN ZEHAR / CURRICULUMAREN IKUSPEGI DESBERINAK.

Aurkezpenekin jarraituz, gaurkoan, lehenik Paulo Freireren inguruan aritu dira ikaskideak. Orainarte bezala bere padagogiaren ideia nagusiak jasotzen saiatuko naiz eta beraren inguruan esanguratsua iruditu zaidana komentatzen.

Pedagogo ospetsu honek duela lau urte utzi bagintuen ere, oraindik bere pentsamendu eta ideiek izugarrizko oihartzuna dute hezkuntza munduan. Paulo Freireren hezkuntzak Zapalduen Pedagogia izan du abiapuntu, bere testuinguruko kultura kolonizatuei zuzendua egon delarik. Dena den, egungo europar hezkuntzak bere iturrietatik edan ahal izan du, eta horretan jarraitzen du autore honen zenbait ekarpen praktikara eramanez.

Bere teoriaren ardatz nagusiak:

• Isiltasunean bizi diren kulturaz arduratu zen.
• Ikasketa dialogikoa proposatu zuen.
• Helduen  alfabetatzeaz ere ardurtu zen.
• Izakia etengabe ikasten ari dela defendatu zuen, izakia bukatugabea dela honek etengabe eraldatzen ari dela bezela ulertzen du;
• Bere teoriaren ardatza aldaketa eta eraldaketa sozialean oinarritzen da.
• Hezkuntza prozesua ezin da egokitzapen hutsera mugatu, bere hastapenetan eraldatzearen ideiak egon behar du, askatasunaren prozesu batean murgilduz. 
• Hezkuntzako arazoa egiteko pedagogikoaz gain , egiteko politikoa ere bada.  

Freirek"Autonomiaren Pedagogia" deritzon lanean azalduko duen bezala, ezagutza kritikoa praxis politiko eta kulturalean zentratua egongo da.

Autonomiaren pedagogia:

Hezkuntzaren eraldatzen prozesuaren lehen urratsa errealitatea ezagutzea izango da. Freirek Ezagutza kritikoa  modu askean eta demokratikoan ulertuko du. Hekuntza modu honetan ikusteak, irakaskuntza prozesu berri bat ezartzea ekarriko du eta autonomia pixkanaka barneratzen ari den erantzukizunean oinarrituko da, hiru printzipio nagusi dituelarik:

1. Irakastea ez da ezagutzak transferitzea.
2. Ez dago irakaskuntzarik ikaskuntzarik gabe.
3. Irakastea giza-berezitasun bat da.

Ordurarte edukiak transferitzean oinarritzen zen hezkuntza mota hankaz gora jarriko du Freirek.  Horren aurrean, Hezkuntza kritikoa proposatuko du teoria eta praktika maila berean egote aldarrikatukoz. Bere ustez,  edukiak eraiki egin behar dira, baina horretarako Hezkuntza Komunitate guztiak (irakasle, ikasle, guraso, ez dozenteak) parte hartu behar du, hau da, edukiak taldean eraiki behar dira.Komunitate horretan irakslea bitartekaria da eta harreman horizontala emango da; irakasle eta ikasleak elkarrekin ikasi, irakatsi, kezkatu, ekoiztu eta elkarrekin aurre egin behar baitie arazoaei. Guzti honetarako metodo dialogikoa erabiliko du, Freirek ikasle eta irakasleen jarrera dialogikoa, irekia, jakinguratsua, ikertzailea eta aktiboa izan behar dela azpimarratuko du. Horrek inplizituki aldaketa-eraldaketa ekarriko du.

Azken finean, Freireren teoriaren azpian dagaen helburua testuinguruaren irakurketatik abiatuz, errealitatearen ERALDAKETA da.

Bestalde,  gaur egun gure inguruan  Freireren teoria oinarri hartuta lan egiten duten hezkuntza proiektuak Hezkuntza komunitate dialogikoak dira. Esperientzia hauen  helburua ikastetxeen errealitatea eta praktika aldatzea,  hobetzea izango da. Oraindik ere, Freirek eragin handia du hezkuntzan.


Bigarren aukazpena emakumeek historian zehar lortu dituzten gauza garrantzitsuen inguruan dugun ezagutza eskaxaren inguruan izan da. Orokorrean, izkutuan dauden kolektiboen inguruan.

Ezagutzen ditugun emakume ospetsuak txuriak, gizarte maila altukoak, nahi zute lanbidea egiteko askotan izkutatu behar izan dutenak... izan dira. Guzti honen azpian historia irabazleek eta gizoneskoek idatzi dutela argi dago. Historian zehar emamumeak ikustezinak izatea, era berean, emakumeak ezkutatu beharra suposatu du. Honekin batera  curriculumean emakumeak ez du presentziarik.

Ezkutuan dauden kolektiboak argira ateratzeko proposamenak hauek izan daitezke:

• Beraietaz hitz egin.
• Gu, guztiok, pasibotasunetik atera.
• Hizkuntza zaintzea.
• Curriculum izkutuari erreparatu.
• Hezkidetzaren bidea jorratzea, "itzulgarritasunaren araua" izan daiteke bidea.
• Guztiok jabetzea: Eredutik kanpo geratzen dena bartertuta geratzeko arriskuan dagoela, inkontzienteki gehienok hizkuntzaren erabilera sexista egiten dugula eta horregatik, irakasle izango garenok bereziki, gai honen inguruan lan pertsonala egin behar dugula. 

Ondoren, "A qué llamamos curriculum" dokumentuaren inguruan aritu gara:

Curriculumak edukiak, planifikazioa eta interakzioa (errealitate konkretura egiokitzea) hartu behar ditu bere barne. Curriculumak bete behar diren minimoak ezartzen ditu eta Haur hezkuntzan orientatiboa besterik ez da.

• Zer irakatsi gauza bat da eta nola beste bat. Izan ere, Amerikako deskubrimentua nola irakatsi modu asko daude.
• Eskola batean berrikuntzak ematen direnean, talde txikiak parte hartzen du normalean eta prozesu motelak izaten dira. Baina beti dago aukera gauzak zure modura egiteko.
• Ebaluaketa modu zintzoan egiteko, aldez aurretik ikasleei zer ebaluatuko den esatea komeni da. Haur Hezkuntzan ebaluaketa egiteko garaian, haurrek zer egiten duten ondo esatea ere garrantzitsua da, familia eta irakasleen arteko harreman estua garrantzitsua da eta  ebaluazio mota, denboralizaioa... kontutan izan behar dira.
• Curriculum izkutuaz jabetzea ezinbestekoa da.